Łódź - Gdzie kiedyś produkowano dywany

     Tym razem zapraszamy Was na spacer na ulicę, na której powstała najbardziej znana łódzka fabryka dywanów.
     Naszą wędrówkę rozpoczynamy na końcu ulicy Dowborczyków, czyli przy al. Piłsudskiego. Jednak z historycznego punktu widzenia nasz spacer rozpoczął się w miejscu, gdzie zaczynała się ulica Juliusza. Swoją nazwę zawdzięczała Juliuszowi Zielke, który jako pierwszy zainwestował w działkę przy tej ulicy. W 1932 roku zmieniono nazwę na Dowborczyków i zmieniono także numerację rozpoczynając ją od Tuwima. Warto również wspomnieć, że po II wojnie światowej, do 1990 roku, ulica ta nosiła nazwę PKWN.
     Zaczynamy nasz spacer od pierwszego w Łodzi marketu wybudowanego na rogu ulic Kilińskiego i Piłsudskiego w latach 90. XX wieku.
     Po prawej stronie mijamy duży budynek fabryczny wybudowany na początku XX wieku dla Bera Wachsa z przeznaczeniem na mechaniczną tkalnię. Obok znajdowała się funkcjonująca od 1882 roku ręczna tkalnia, w której produkowano chustki. Większość swojej produkcji Wachs kierował na rynek wschodni co zjednało mu tam przydomek "króla chustkowego". Kłopoty finansowe po I wojnie światowej doprowadziły do upadku przedsiębiorstwa, które zostało przejęte przez braci Nauma i Borysa Ejtingonów. Ejtingonowie rozbudowali przedsiębiorstwo w kierunku ulicy Targowej, ale o tym kiedy dojdziemy do ulicy Targowej. Po II wojnie światowej zakłady upaństwowiono i nadano im nazwę Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. S. Dubois "Polino". Od lat 80. XX wieku znajdują się tu pomieszczenia biurowe.
     Po przeciwnej stronie, pod numerem 31, znajduje się miejsce, w którym w 1900 roku powstała nowoczesna piekarnia mechaniczna Walentego Kopczyńskiego. Dziś mieści się tu biuro i dział produkcji Polpain/Dakri.
     Po numerem 25 znajdowała się Łódzka Fabryka Motorów Henryka Wagnera, która produkowała m.in. lokomobile i parowe silniki napędowe. W czasie II wojny światowej uruchomiono tu zakłady włókiennicze. Po II wojnie uruchomiono tu Wytwórnię Sprzętu Sportowego, która z czasem zmieniła nazwę na Polsport. W 2000 roku nieruchomość kupiła spółka Faktoria, która przekształciła fabryczny kompleks w nowoczesny biurowiec o nazwie Centrum Biznesowe Faktoria.

     Mijamy ulicę Nawrot. Pod numerem 20 znajduje się okazała 4-piętrowa kamienica,

na której zaskakuje nas zegar słoneczny.

Warto także przyjrzeć się fasadzie klatki schodowej, na której dostrzeżemy inicjały właściciela i datę budowy.

     Nieco dalej  docieramy do Łódzkich Zakładów Graficznych mieszczących się pod numerem 18. Początkowo była to fabryka włókiennicza należąca najpierw do Teodora Meyerhoffa, później do Juliusza Triebe, a następnie do braci Zapp. W końcu w 1925 roku budynki wykupił Bolesław Kotkowski i uruchomił tu swoją drukarnię, którą prowadził od 1920 roku wspólnie z Bolesławem Froelichem. Wycofujący się z Łodzi hitlerowcy wywieźli z drukarni najcenniejsze wyposażenie. Po II wojnie światowej zakłady zostały upaństwowione.

Przy ulicy Dowborczyków znajdują się nie tylko obiekty fabryczne, ale także willa wzniesiona około 1880 roku dla Teodora Meyerhoffa.

Nieco za budynkiem administracyjnym zaskakują pachołki umieszczone przy murze. Wyjaśnienie takiego ich umiejscowienia znajdujemy na archiwalnym zdjęciu, na którym widoczne są dwie bramy prowadzące do zakładów.

Źródło: "Księga fabryk Łodzi"

     Po przeciwnej stronie ulicy rozciąga się dawne królestwo dywanów. Historia zakładów zaczęła się w 1881 roku kiedy to Juliusz Fial i Wilhelm Lucker założyli fabrykę pluszu. Wkrótce do spółki przystąpił Ferdynand Finster, którego zastąpił (po jego samobójczej śmierci) jego brat Teodor. Teodor Finster spłacił wspólników i sam zarządzał przedsiębiorstwem. W 1929 roku, od strony ulicy Kilińskiego, założył kolejne przedsiębiorstwo o nazwie "Dywan Wschodni", które w 1936 roku połączyło się ze starą fabryką pod nazwą "Łódzka Manufaktura Pluszu i Dywanów - Teodor Finster". Po II wojnie światowej zakłady upaństwowiono i nadano im nazwę Fabryka Pluszu i Dywanów im. Tadka Ajzena. W latach 70. XX wieku realizowano koncepcję wynoszenia przemysłu z centrum miasta. W jej wyniku zakłady przeniesiono na Dąbrowę Przemysłową (ul. Lodowa 99). Zmieniono też ich nazwę na Fabryka Dywanów Dywilan.

     Pod numerem 13 znajduje się ciekawa kamienica wzniesiona w 1912 roku w stylu łączącym secesję z modernizmem.

Centralne miejsce na fasadzie zajmuje płaskorzeźba przedstawiająca scenę mitologiczną.

Ciekawostką są również tabliczki z numerem domu. Na jednej z nich możemy dostrzec powojenną nazwę ulicy Dowborczyków - PKWN.

     Kolejny godny uwagi obiekt znajduje się na następnej posesji, pod numerem 9/11. W 1880 roku nieruchomość tę kupił Juliusz Zielke i założył tu niewielki zakład stolarski. To właśnie od jego imienia ulica wzięła swoją nazwę. Z czas zakład przekształcono w przedsiębiorstwo budowlane. Rodzina Zielke zarządzała przedsiębiorstwem do II wojny światowej, choć zmieniało ono nazwy i strukturę. Po II wojnie światowej przedsiębiorstwo upaństwowiono. Początkowo mieściły się tu Państwowe Zakłady Stolarskie nr 1, a następnie Łódzka Fabryka Mebli. Obecnie mieści się tu Urząd Skarbowy Łódź-Śródmieście.

Warto przyjrzeć się balkonom, na których znajdują się inicjały pierwotnego właściciela i data budowy.

     Po przeciwnej stronie, za murem, znajduje się teren Fabryki Maszyn Introligatorskich Introma.
     Pod numerem 8 znajduje się siedziba firmy Ericpol. Budynek został wzniesiony na początku XX wieku przez Maurycego Taumana jako Skład Fabryczny Wyrobów Wełnianych. W latach 30. XX wieku znajdowała się tu Fabryka Tkanin Liturgicznych i Deseniowych „Podhalanka” braci Kiorhassanów.

Opracowała Marta Domańska